Verschenen in maartnummer Opzij
Miljoenen vrouwen volgen Oprah Winfrey blind. De Amerikaanse Robyn Okrant vroeg zich af waarom en ging een extreme uitdaging aan. Een jaar lang volgde ze alle adviezen van ‘s werelds meest geliefde lifestylegoeroe op. Aan Sanne Bloemink vertelt ze of haar leven daar echt beter van werd.
Alles wat Oprah Winfrey aanraakt, wordt goud. Als Oprah in haar show zegt dat ze heeft genoten van een boek, schiet het in een mum van tijd naar de top van de bestsellerlijsten. Films die zij aanprijst trekken een veel groter publiek. De eerste zwarte vrouw die het tot miljardair schopte, werd de afgelopen vijf jaar door Time elk jaar verkozen tot een van de meest invloedrijke mensen van het jaar. Barack Obama noemde haar zelfs de meest invloedrijke vrouw van de Verenigde Staten. Dat weet hij inmiddels uit eigen ervaring, nu hij mede door Oprah’s support won. Haar steun leverde hem meer dan 1 miljoen stemmen op, vooral in de belangrijke swing states, aldus een economische analyse van de Universiteit van Maryland.
Robyn Okrant vroeg zich af wat Oprah’s geheim is. Waarom laten zoveel vrouwen (want haar volgelingen zijn vooral vrouwen) zich leiden door Oprah? Van het stylen van je huis tot het volgen van een dieet. Van het juiste spirituele pad tot het kiezen van een boek. Oprah heeft overal een antwoord op en talloze vrouwen over de hele wereld volgen haar blind. In 2008 besloot Robyn een extreme uitdaging aan te gaan: ze werd de meest fanatieke Oprah-volgeling ooit. Een jaar lang volgde ze alle adviezen van Amerika’s meest geliefde lifestyle-goeroe en hield ze een blog bij over haar bevindingen. (www.livingoprah.com) Zo begon ze elke dag met een kalmerende ademhalingstechniek, probeerde ze bewust te genieten van elke maaltijd en riep ze bij het thuiskomen een geluksgevoel bij zichzelf op. Volgens Oprah raakt je leven hierdoor meer in balans. Ze kocht figuurcorrigerende panty’s, omdat Oprah daarbij zweert. Ze bakte taarten, omdat Oprah zei dat je dan zó trots op jezelf zou zijn. In elke show, in elke editie van O-magazine en op Oprah’s website staan talloze instructies voor hoe je volgens Oprah your best life kan leiden. Robyn’s leven werd een jaar lang door Oprah bepaald.
Tijdens het kijken naar een show waarin Oprah iedereen aanraadde om een Kindle te kopen (een nieuw gadget waarop je elektronisch boeken kunt downloaden), kreeg Robyn een telefoontje. Een medewerker van de show wilde haar een cadeautje van Oprah brengen: het bleek een Kindle te zijn. Vergezeld van een door Oprah zelf ondertekend, handgeschreven briefje: “Veel plezier ermee, Robyn. Ik wilde je dit keer wat geld besparen. Bedankt voor het kijken naar de show. Oprah Winfrey”. Maar Robyn kon het niet accepteren. “Het zou de integriteit van mijn project in gevaar brengen als ik cadeautjes van Oprah zou aannemen.” Dit veroorzaakte een diepe controverse op Robyn’s blog. Oprahfans waren ontsteld hoe ze het in haar hoofd kon halen om een kado van Oprah terug te sturen. Daardoor realiseerde Robyn zich des te meer hoe diepgeworteld het Oprah-gevoel is. Hoe al die vrouwen ervan dromen dat er ooit op hun deur wordt geklopt en het de personal trainer of de kok van Oprah blijkt te zijn. “Plotseling zag ik heel duidelijk dat het niet alleen Oprah is. Het kán niet alleen Oprah zijn. Wij hebben zelf Oprah gecreëerd.”
Robyn was al langere tijd geïnteresseerd in de zelfhulpindustrie en deed er uitgebreid onderzoek naar. Daarbij merkt ze dat er vrijwel altijd wel ergens een verband kon worden gelegd tussen het zelfhulpaanbod en Oprah. In haar eigen leven viel het haar op hoeveel van haar vriendinnen praatten over Oprahs show, zelfs als ze niet altijd keken. In de regel bleken de meeste vrouwen er niet bepaald blij van te worden. “Zóveel vrouwen vergelijken zich met Oprah om vervolgens tot de conclusie te komen dat ze nooit aan haar standaard zullen voldoen”, verzucht Robyn. Het waren vrijwel altijd verhalen over hoe vrouwen hadden geprobeerd Oprah’s advies op te volgen, maar niet genoeg tijd hadden. Of niet genoeg geld om een door Oprah aangeraden wonderproduct te kopen. Hun relatie was niet gezond, hun gewicht niet op orde en hun huis geen reflectie van hun prachtige zelf. Dat stimuleren van een gevoel van tekortschieten is volgens Robyn een gevolg van Oprahs shows, maar ook een onderdeel van Oprahs methode. “Gasten worden vaak geïntroduceerd als enorme losers. Hun financiën zijn een chaos, hun relatie is verziekt of hun huis is een rotzooi. Eerst wordt deze gasten een diepe schaamte aangepraat. Ze worden afgebroken om vervolgens te beginnen aan de opbouw volgens Oprahs idee.”
Robyn begon zich af te vragen of al die adviezen eigenlijk wel werken in de praktijk. Had iemand ze wel eens getest? “Natuurlijk zegt Oprah niet dat je ál haar adviezen moet opvolgen maar door dat wel te doen, hoopte ik dat mensen misschien zouden gaan nadenken over hoe vaak ze geen leiders zijn van hun eigen leven, maar anderen het stuur laten overnemen. Hoe vaak volgen we klakkeloos een of ander advies over hoe we ons huis moeten inrichten, ons kapsel moeten stylen of onze relaties moeten beleven?” Zo begon het idee voor het project Living Oprah.
Het was beangstigend hoe makkelijk het was om iemand anders de leiding te geven over háár eigen leven. “Als ik een etentje had met vrienden, hoefde ik niet zelf te bedenken wat ik zou maken of hoe ik de tafel zou dekken. Ik volgde gewoon Oprah’s advies op. En als het niet goed zou zijn, dan was het niet mijn schuld, maar die van Oprah.” Robyn was teleurgesteld dat iemand als zij, een in haar eigen ogen zelfstandig denkende vrouw, probleemloos zoveel verantwoordelijkheid uit handen kon geven. Op een bepaalde manier is het soms heel prettig om zelf geen beslissingen te hoeven nemen. Een “comfortabel, maar tegelijk een soort verdoofd, apathisch gevoel.” De angst van vrouwen om werkelijk de leiding te nemen over hun eigen leven is volgens Robyn een van de redenen waarom Oprah zo succesvol is. Oprah wijst vrouwen de weg naar het geluk. Daarvoor is het echter wel van belang dat Oprah’s kijkers eerst goed begrijpen dat ze niet voldoen, dat er iets mist, dat ze tekort schieten. Oprah belooft je uit de modder te trekken, maar eerst duwt ze je erin.
Zo merkte Robyn dat ze zich in de loop van het jaar steeds onzekerder ging voelen. "Ik raakte bijvoorbeeld echt een beetje geobsedeerd met mijn uiterlijk", vertelt ze. Overal hing ze spiegels op om zichzelf in te bekijken. Haar partner keek het met lede ogen aan en hoopte maar dat het allemaal voorbij zou gaan na het einde van het project. "Ik was eigenlijk nooit zo erg bezig met kleding, maar plotseling bekeek ik mezelf met een andere blik. Er was altijd wel iets dat niet Oprah-appropiate was: een kledingstuk, zoals een kort rokje, dat je boven een bepaalde leeftijd niet meer aan mag. Of een slobbertrui die niet vrouwelijk genoeg is.” Op dezelfde manier werd haar huis een bron van onzekerheid. Het werd een plek waar een ander een kritisch oordeel over zou kunnen vellen; een plek waar niet de juiste stijlregels werden opgevolgd.
Soms waren Oprah’s adviezen tegenstrijdig. Zo moest Robyn een week besteden aan het uitmesten van haar kledingkast en alles weggooien dat ze langer dan een jaar niet had gedragen. De week daarop was de ‘10 items every woman should have in her closet’-show en uiteraard waren er een aantal kledingstukken bij die ze de week daarvoor net had weggegooid. Maar er waren ook tegenstrijdigheden op een dieper niveau. Die hadden meestal te maken met de kloof tussen Oprah’s spirituele advies en haar consumentenadvies. Zo was er bijvoorbeeld de dieetweek die werd gesponsord door MacDonald’s. “Hoe kan Oprah dit in haar hoofd verenigen?” vraagt Robyn zich af.
Deze dubbelheid is niet de enige kritiek die Robyn heeft op Oprah. Zo heeft ze veel moeite met de zelfhulpmethode van ‘The Secret’ die Oprah overal aanprijst. In deze film en bijbehorende cursus wordt op een quasi-wetenschappelijke manier ‘bewezen’ dat alles wat we meemaken in ons leven, positief én negatief, door onszelf wordt aangetrokken: de zogenoemde ‘wet van de aantrekkingskracht’. Een extreme vorm van positief denken wordt gepropageerd: als je maar lang genoeg denkt aan wat je wil bereiken, dan bereik je dat ook. Thoughts become things is de slogan. Oprah gelooft hier heilig in en voor haar heeft het dan ook allemaal goed uitgepakt. Zo dacht ze heel lang en vaak aan de The Color Purple, nog vóórdat ze werd gevraagd voor een rol in deze film, zo vertelde ze verschillende interviewers. Ze is ervan overtuigd dat ze deze film en het de daaropvolgende succes op die manier zelf in haar leven heeft getrokken.
Prima dat het heeft gewerkt voor Oprah, maar Robyn vraagt zich af of Oprah deze wet van de aantrekkingskracht zo kritiekloos moet aanprijzen bij haar publiek. Robyn lijdt aan een ernstige vorm van scoliose die chronische pijn veroorzaakt en waarvoor ze regelmatig naar de dokter moet. “Als ik Oprah moet geloven, dan heb ik deze ziekte en deze pijn dus naar mezelf toegetrokken?” Toen de acteur Tom Cruise bij Oprah was, bleef ze maar roepen dat zijn succes zo welverdiend was, want hij had zo hard gewerkt en zo positief gedacht. “Maar er zijn ontzettend veel Amerikanen die heel hard werken en heel veel positieve gedachten hebben, maar die toch maar amper het hoofd boven water kunnen houden en soms zelfs in pure armoede leven. Het is niet eerlijk om ervan uit te gaan dat deze mensen hun misère aan zichzelf te danken hebben.” De meningen onder haar bloglezers zijn verdeeld. De diehard-fans vinden dat Oprah gewoon entertainment maakt en dus mag aanprijzen wat ze wil. Maar Robyn is het niet met ze eens: “Oprah’s kenmerkende holistische benadering en de slogan Live your best life pretenderen zelf meer te zijn dan slechts entertainment. Bovendien vind ik dat juist die gigantische invloed op zóveel vrouwen een zekere maatschappelijke verantwoordelijkheid met zich meebrengt.”
Het was voor Robyn loodzwaar om alle adviezen van Oprah op te volgen. Veertig tot zeventig uur per week besteedde ze aan haar project. “Nu het jaar voorbij is, is het indelen van mijn eigen tijd datgene wat ik het meeste waardeer”. Ze denkt dat Oprah ergens het contact met de werkelijke wereld kwijt is. “Vrouwen hebben helemaal geen tijd en geen geld om al die adviezen op te volgen. Oprah realiseert zich niet dat gewone vrouwen geen huishoudster, personal trainer en privé-kok tot hun beschikking hebben.” Toch blijven de Oprah-fans denken dat het aan hún ligt dat ze nooit de Oprah-standaard bereiken.
Robyn is ervan overtuigd dat het een typisch vrouwending is: die onzekerheid, dat ‘erbij’ willen horen, onderdeel van een groep willen zijn. Zelfs als je fysiek geen contact hebt met andere fans van Oprah, hoor je als fan toch bij een bepaalde groep. “Als Oprah zegt dat je een cupcake (een soort muffin, red.) moet kopen bij een bepaalde winkel, dan weet je dat diezelfde dag een heleboel vrouwen op pad gaan om die cupcake te kopen.” Dat geeft een gevoel van saamhorigheid. Toch is het fenomeen Oprah niet alleen door dat groepsgevoel te verklaren. “Dat verlangen om erbij te horen wordt in de Amerikaanse maatschappij door reclamemakers, maar ook door Oprah én haar sponsors bewust aangewakkerd en gebruikt om vrouwen te stimuleren allerlei producten te kopen.” Vrouwen hebben hier volgens haar ook een eigen verantwoordelijkheid: “Ze laten dit te vaak en te makkelijk gebeuren.”
Ook Robyn zal een graantje meepikken van Oprah’s magie. Ze is een boek aan het schrijven over ‘Living Oprah’ en heeft inmiddels een uitgever gevonden. Omdat het gaat over Oprah, zal ze op een bepaalde manier zelf onderdeel van de Oprah-machinerie worden. Aan de ene kant is haar droom uitgekomen, maar aan de andere kant voelt het raar. “Ja, ik ben me ervan bewust dat ik dan ga profiteren van de naam Oprah; in feite juist een onderdeel van mijn kritiek. Ik heb erover gedacht of het niet beter zou zijn om de uitgever af te wijzen en geen boek te schrijven. Maar dat kan ik toch niet, nee zeggen tegen zo’ n gouden kans.”
Als Oprah haar dan ook nog eens zou uitnodigen in haar show, dan zou Robyn vrijwel gegarandeerd een bestseller in handen hebben. Oprahs medewerkers hebben via verschillende mediakanalen gereageerd op haar project. De reacties komen kort samengevat neer op: “Robyn heeft de toewijding aan het merk Oprah naar een hoger niveau gebracht. In feite doen ze dus alsof ik gewoon een megafan ben die helemaal weg is van Oprah”, lacht Robyn. Een slimme tactiek om Robyns kritiek en de aandacht ervoor te bagatelliseren. Het is immers zeer waarschijnlijk dat ze wel degelijk op de hoogte zijn van de kritiek die Robyn via Living Oprah heeft geuit. Er is al flink wat publiciteit geweest rond haar project, met name in de regio Chicago, waar Robyn woont en waar ook Oprahs show wordt opgenomen. Robyn denkt dat Oprah en haar medewerkers best begrijpen dat ze niet zomaar een fan is. “Ik heb zeer sterk de indruk dat ze wel beter weten.”
Robyn’s blog is nog steeds in de lucht, www.livingoprah.com Haar uitgever is Center Street (Hachette) en haar boek wordt verwacht in januari 2010.
donderdag 12 maart 2009
vrijdag 19 december 2008
Sores van de Upper East Side
Het drama rondom Madoff volg ik op de voet. Hoe kan één persoon zoveel vertrouwen hebben gewekt en tegelijkertijd zoveel mensen voor miljoenen hebben opgelicht? Een intrigerend verhaal waar ik maar niet genoeg van kan krijgen. Men raakt er hier dan ook niet over uitgepraat. Voor de rijke “Manhattanites” komt het bovendien allemaal wel erg dichtbij. Een psychotherapeut aan de Upper East Side meldde dat vrijwel al zijn cliënten wel iemand in hun kennissenkring hebben die veel geld heeft verloren aan de pyramidefraude van Madoff. Deze pyramide kon door de economische crisis niet anders dan in elkaar storten. Ik hoor mensen ach en wee roepen over die zielige golfvrienden van Madoff die nu misschien wel hun appartement aan Park Avenue zullen moeten verkopen! (en daarna verder in Palm Beach leven van de rente van de opbrengst, wat een ellende…) “De wereld is niet meer zoals een paar maanden geleden”, wordt verzucht.
Ergens diep in mijn hart heb ik er wel een bepaald soort lol in dat de “filthy rich” door de economische crisis plotseling met de billen bloot moeten en zich nu echt zorgen maken. En iemand als Madoff heeft nu met zijn imago van gematigde en betrouwbare investeerder zelfs het oude geld serieus aan het schrikken gemaakt. “Net goed dat je je appartement moet verkopen”, zegt een stemmetje in mijn achterhoofd. Een beetje hetzelfde gevoel dat veel “gewone” Amerikanen hebben bij het zien van Wall Street bankiers die van het ene op het andere moment met hun spullen op straat worden gezet of CEO’s die hun bonussen moeten inleveren.
Tegelijkertijd weet ik natuurlijk dat het zo niet werkt. Immers, de sjieke Upper East Siders (en zeker ook een flink aantal Upper West Siders) verkopen niet alleen hun appartement, ze korten ook de “doorman” op zijn bonus dit jaar, ontslaan de tweede nanny en korten de huishoudster op haar uren of haar salaris. De verbouwing van hun buitenhuis stellen ze tot onbepaalde tijd uit. En daarom zie je nu de doorman meer glimlachen dan ooit. Daarom zie je overal briefjes hangen met huishoudelijk personeel en nanny’s, op zoek naar werk en met een steeds lager salaris tevreden. En daarom zie je illegale, Mexicaanse dagloners op de hoek van de straat wachten op werk dat niet komt. Ze willen wel terug naar Mexico, maar hebben simpelweg geen geld voor de terugreis. Al deze mensen zijn natuurlijk de échte slachtoffers van de economische malaise.
Iedereen wordt getroffen door de economische crisis; de armen alleen in verhouding véél zwaarder. Toch is er hoop dat onder Obama de kloof tussen arm en rijk in dit land iets minder groot zal worden. Ik ben geen economisch of politiek licht, maar vroeger gebruikte ik het volgende plaatje altijd als hulpmiddel om de verschillende systemen te begrijpen:
Als je een race loopt en iedereen start op hetzelfde punt en de snelste renner wint en ontvangt goud, dan is dit kapitalisme.
Als degene met één been iets eerder mag starten, en vervolgens krijgt de snelste renner van de race goud, dan wordt er dus gecompenseerd voor bepaalde achterstanden en dit heet dan socialisme.
Tenslotte is onder het communisme besloten om de race simpelweg helemaal niet te lopen en iedereen dus hetzelfde start-en eindpunt te geven. (waarbij uiteraard een aantal scheidsrechters in de vorm van “partijleiders” er stiekem met het goud vandoor gaan)
Met deze zwaar gesimplificeerde versie in mijn achterhoofd bedacht ik me dat op dit moment de situatie in de VS zo is dat de renner met één been juist later moet beginnen in plaats van eerder, waarna de winnaar van de race goud krijgt. De superfitte renner krijgt in feite dus een voorsprong. De rijken laten hun kinderen naar de beste scholen gaan en die keten wordt al in gang gezet bij de peuterschool. Er zijn misschien wel objectieve criteria voor Harvard, maar feitelijk hebben de rijken veel meer kans om hun kind het juiste CV voor een universiteit als Harvard te bezorgen. Ik weet niet wat de juiste benaming is voor dit systeem, maar het lijkt me in ieder geval erg oneerlijk. Misschien komt daar wel mijn gegniffel over de sores van de Upper East Side vandaan.
Ergens diep in mijn hart heb ik er wel een bepaald soort lol in dat de “filthy rich” door de economische crisis plotseling met de billen bloot moeten en zich nu echt zorgen maken. En iemand als Madoff heeft nu met zijn imago van gematigde en betrouwbare investeerder zelfs het oude geld serieus aan het schrikken gemaakt. “Net goed dat je je appartement moet verkopen”, zegt een stemmetje in mijn achterhoofd. Een beetje hetzelfde gevoel dat veel “gewone” Amerikanen hebben bij het zien van Wall Street bankiers die van het ene op het andere moment met hun spullen op straat worden gezet of CEO’s die hun bonussen moeten inleveren.
Tegelijkertijd weet ik natuurlijk dat het zo niet werkt. Immers, de sjieke Upper East Siders (en zeker ook een flink aantal Upper West Siders) verkopen niet alleen hun appartement, ze korten ook de “doorman” op zijn bonus dit jaar, ontslaan de tweede nanny en korten de huishoudster op haar uren of haar salaris. De verbouwing van hun buitenhuis stellen ze tot onbepaalde tijd uit. En daarom zie je nu de doorman meer glimlachen dan ooit. Daarom zie je overal briefjes hangen met huishoudelijk personeel en nanny’s, op zoek naar werk en met een steeds lager salaris tevreden. En daarom zie je illegale, Mexicaanse dagloners op de hoek van de straat wachten op werk dat niet komt. Ze willen wel terug naar Mexico, maar hebben simpelweg geen geld voor de terugreis. Al deze mensen zijn natuurlijk de échte slachtoffers van de economische malaise.
Iedereen wordt getroffen door de economische crisis; de armen alleen in verhouding véél zwaarder. Toch is er hoop dat onder Obama de kloof tussen arm en rijk in dit land iets minder groot zal worden. Ik ben geen economisch of politiek licht, maar vroeger gebruikte ik het volgende plaatje altijd als hulpmiddel om de verschillende systemen te begrijpen:
Als je een race loopt en iedereen start op hetzelfde punt en de snelste renner wint en ontvangt goud, dan is dit kapitalisme.
Als degene met één been iets eerder mag starten, en vervolgens krijgt de snelste renner van de race goud, dan wordt er dus gecompenseerd voor bepaalde achterstanden en dit heet dan socialisme.
Tenslotte is onder het communisme besloten om de race simpelweg helemaal niet te lopen en iedereen dus hetzelfde start-en eindpunt te geven. (waarbij uiteraard een aantal scheidsrechters in de vorm van “partijleiders” er stiekem met het goud vandoor gaan)
Met deze zwaar gesimplificeerde versie in mijn achterhoofd bedacht ik me dat op dit moment de situatie in de VS zo is dat de renner met één been juist later moet beginnen in plaats van eerder, waarna de winnaar van de race goud krijgt. De superfitte renner krijgt in feite dus een voorsprong. De rijken laten hun kinderen naar de beste scholen gaan en die keten wordt al in gang gezet bij de peuterschool. Er zijn misschien wel objectieve criteria voor Harvard, maar feitelijk hebben de rijken veel meer kans om hun kind het juiste CV voor een universiteit als Harvard te bezorgen. Ik weet niet wat de juiste benaming is voor dit systeem, maar het lijkt me in ieder geval erg oneerlijk. Misschien komt daar wel mijn gegniffel over de sores van de Upper East Side vandaan.
dinsdag 16 december 2008
Geniaal of gewoon geluk gehad?
We vragen ons wel eens af hoe het komt dat onze buurman een fortuin heeft gemaakt in de aandelenhandel, terwijl wij zelf alleen nog maar hebben verloren op de beurs. Of waarom die vroegere schoolvriendin een beroemde zangeres is geworden en wij alleen in de douche uit volle borst kunnen zingen. Of hoe het komt dat bepaalde schrijvers de ene na de andere bestseller schrijven en anderen niet. De gangbare verklaring is dat die buurman of die schoolvriendin of die schrijver simpelweg geniaal, briljant of extreem getalenteerd is; het zijn uitblinkers en wij zijn dat niet. Succes is het resultaat van persoonlijke inzet en aangeboren aanleg; dat is de verklaring waar “gewone mensen” mee leren leven. We leren zelfs om te smullen van het klassieke “rags to riches” verhaal van sommige succesvolle mensen. Maar toch denkt iedereen ook wel eens: “Het is niet eerlijk…”
In zijn nieuwste boek “Uitblinkers” bevestigt de van oorsprong Canadese Malcolm Gladwell, zelf werkzaam bij de “New Yorker” en schrijver van de internationale bestsellers “Intuïtie” en “Het beslissende moment”, dit idee. Het ís ook niet eerlijk. Zo is Gladwell inderdaad een getalenteerde schrijver, maar misschien nog wel belangrijker is dat hij in een gezin opgroeide met een wiskundige als vader en een psychotherapeute als moeder (die hiernaast ook nog boeken schreef): misschien wel de ideale combinatie voor de ontwikkeling van zijn unieke manier van denken en schrijven. Zijn eerste boek “Het beslissende moment” kwam uit vlak voordat de Nasdaq op zijn hoogtepunt stond, het perfecte moment voor een dergelijk boek. Zijn persoonlijke aanleg en inzet hebben dus zeker een belangrijke rol gespeeld, maar minstens even belangrijk waren de omstandigheden van zijn leven, van zijn tijd, en de mogelijkheden die hij geboden kreeg.
De oorzaken van succes liggen vaak buiten onszelf
In “Uitblinkers” verdiept Gladwell de persoonlijke verhalen van succesvolle mensen door te kijken naar hun hun familie, hun cultuur, de hen geboden kansen. Op deze manier komt een vollediger beeld naar voren van de achtergronden van hun succes. Volgens Gladwell onderschatten we namelijk schromelijk de mate waarin succes kan worden verklaard door factoren die volledig buiten het individu liggen. Nu voelen we allemaal natuurlijk ergens wel dat het uitmaakt of je familie rijk was of arm, of een kind door de ouders in een bepaalde richting wordt gestimuleerd of niet, of de cultuur een bepaalde carrière waardeert of niet. Waar Gladwell de rol van ouders in de opvoeding of de kansen van kinderen op scholen benadrukt, spreekt hij een waar woord, maar kan niet bepaald worden gezegd dat zijn inzichten vernieuwend zijn. Interessant is echter dat hij verder gaat en nog meer arbitraire voordelen vindt die niets te maken hebben met persoonlijk talent. Ook het geboortejaar of de geboortemaand kunnen bijvoorbeeld bepalend zijn voor succes. Zo beschrijft hij hoe verreweg de meeste beroemde hockeyspelers in Canada en de Verenigde Staten geboren zijn in de maanden januari, februari en maart. Dit heeft niet te maken met het sterrenbeeld van deze sporters, maar met de datum waarop de selectie van kinderen in hockeyteams wordt afgebroken. Elk jaar worden bij het kinderhockey groepen samengesteld waarbij de afbreekdatum 1 januari is. Dit betekent dat de kinderen met een verjaardag vroeg in het jaar het grootst en het meest volwassen van de groep zullen zijn. Voor vier- of vijfjarige kinderen maakt dit een groot verschil, terwijl die verschillen later steeds kleiner worden. Het gevolg is dat in de selectie op jonge leeftijd de oudere kinderen een grotere kans zullen hebben om eruit te worden gepikt. Deze kinderen zullen dan ook eerder in hogere teams worden geplaatst, meer en beter worden gecoacht en meer worden aangemoedigd om een professionele hockeycarrière na te streven. Na vijftien jaar blijkt dit verschil alleen maar groter te zijn geworden. Het “cumulative advantage” wordt dit genoemd. Het verschil in leeftijd is verwaarloosbaar geworden, maar de hockeyspeler met het lichte voordeel op vijfjarige leeftijd is inmiddels véél beter geworden door alle aandacht en coaching. Vandaar al die steenbokken en watermannen in het tophockey. Een verjaardag in januari of februari is blijkbaar een concurrentievoordeel dat volledig buiten de hockeyspeler zelf ligt, maar een zeer belangrijke rol speelt.
Gladwell’s prettig geschreven boek staat vol van dergelijke opmerkelijke en interessante vondsten en inzichten van wetenschappers. Zo blijkt het geboortejaar 1953 precies goed te zijn om een software imperium à la Bill Gates op te zetten en blijken vrijwel alle succesvolle advocaten in New York min of meer dezelfde afkomst en familiegeschiedenis te hebben. Of blijkt dat, om werkelijk succesvol te zijn, het cruciaal is of iemand de mogelijkheid heeft gekregen om tenminste 10.000 uur te oefenen. Zelfs voor Mozart blijkt de “10.000 uur-regel” op te gaan: hij schreef zijn eerste, echt originele en volwassen opera pas op zijn 21e, toen hij inmiddels inderdaad de grens van 10.000 uur had gepasseerd.
Cultuur kan succes blokkeren
Hoewel “Uitblinkers” geen directe politieke boodschap bevat, hebben zijn conclusies wel degelijk politieke implicaties. Neem zijn ideeën over cultuur en succes. Hij legt uit hoe in culturen met veel respect voor autoriteit vliegmaatschappijen een hoger aantal ongelukken hebben. Doordat piloten en co-piloten niet durven in te gaan tegen de wensen van de gezagvoerder in het vliegtuig of de luchtverkeersleiding op de grond, hebben zich vliegrampen voorgedaan die anders voorkomen hadden kunnen worden. Eén vliegtuig stortte bijvoorbeeld neer doordat de Colombiaanse co-piloot geïntimideerd raakte door de botte manier van spreken van de New Yorkse luchtverkeersleiding op Kennedy Airport. In plaats van te gillen “Emergency, we are out of fuel”, mompelde hij dat hij dacht dat ze misschien wel te weinig benzine hadden. De New Yorkers vatten dit niet op als een noodsignaal en dit was de directe reden van de crash. Om deze zelfde reden besloot een Koreaanse vliegmaatschappij met een alarmerend aantal crashes al haar piloten niet alleen Engelse les te geven, maar hen ook te leren om zich uit te spreken. Oόk tegen hoger geplaatsten, iets dat in de Koreaanse cultuur niet bepaald gebruikelijk is. Het aantal ongelukken is hierdoor drastisch gedaald. Zonder dat Gladwell een bepaalde cultuur veroordeelt, laat hij zien dat een bepaalde culturele achtergrond soms succes kan blokkeren.
De meest algemene politieke boodschap ligt echter in zijn analyse van onze conceptualisering van succes zelf. Gladwell heeft zich geërgerd aan de manier waarop men zich in het bedrijfsleven op de borst klopte over de eigen prestaties. Die houding zag hij immers vaak genoeg tijdens zijn talloze lezingen voor bedrijven naar aanleiding van zijn eerste twee boeken. Gladwell hoopt met dit boek te bereiken dat we beter gaan begrijpen dat succes een groepsprestatie is en niet slechts een individuele prestatie. Over positieve discriminatie zegt hij in dit verband: “Je kan alleen bezwaar maken tegen positieve discriminatie als je gelooft in de mythe dat al het succes van mensen het resultaat is van hun eigen, individuele initiatief.” In die zin is positieve discriminatie “de manier van de maatschappij om meer mensen op kunstmatige wijze te voorzien van de voordelen die de geschiedenis en de cultuur aan sommige mensen hebben geboden.” Hij beschrijft een ideaalbeeld van een wereld waarin we “de gelukjes en arbitraire voordelen –de handige geboortedata en de gelukkige toevalligheden van de geschiedenis- die vandaag succes bepalen vervangen door een maatschappij die kansen biedt aan iedereen.” Dit maakt “Uitblinkers” tot een maatschappelijk relevant boek. Het lijkt erop dat, in de huidige tijd van economische crisis en hoop op een vernieuwend politiek bestel, Gladwell’s boek wederom precies op het juiste moment uitkomt.
Malcolm Gladwell – “Uitblinkers: het geheim van succes”
343 pagina’s, uitgeverij Contact
In zijn nieuwste boek “Uitblinkers” bevestigt de van oorsprong Canadese Malcolm Gladwell, zelf werkzaam bij de “New Yorker” en schrijver van de internationale bestsellers “Intuïtie” en “Het beslissende moment”, dit idee. Het ís ook niet eerlijk. Zo is Gladwell inderdaad een getalenteerde schrijver, maar misschien nog wel belangrijker is dat hij in een gezin opgroeide met een wiskundige als vader en een psychotherapeute als moeder (die hiernaast ook nog boeken schreef): misschien wel de ideale combinatie voor de ontwikkeling van zijn unieke manier van denken en schrijven. Zijn eerste boek “Het beslissende moment” kwam uit vlak voordat de Nasdaq op zijn hoogtepunt stond, het perfecte moment voor een dergelijk boek. Zijn persoonlijke aanleg en inzet hebben dus zeker een belangrijke rol gespeeld, maar minstens even belangrijk waren de omstandigheden van zijn leven, van zijn tijd, en de mogelijkheden die hij geboden kreeg.
De oorzaken van succes liggen vaak buiten onszelf
In “Uitblinkers” verdiept Gladwell de persoonlijke verhalen van succesvolle mensen door te kijken naar hun hun familie, hun cultuur, de hen geboden kansen. Op deze manier komt een vollediger beeld naar voren van de achtergronden van hun succes. Volgens Gladwell onderschatten we namelijk schromelijk de mate waarin succes kan worden verklaard door factoren die volledig buiten het individu liggen. Nu voelen we allemaal natuurlijk ergens wel dat het uitmaakt of je familie rijk was of arm, of een kind door de ouders in een bepaalde richting wordt gestimuleerd of niet, of de cultuur een bepaalde carrière waardeert of niet. Waar Gladwell de rol van ouders in de opvoeding of de kansen van kinderen op scholen benadrukt, spreekt hij een waar woord, maar kan niet bepaald worden gezegd dat zijn inzichten vernieuwend zijn. Interessant is echter dat hij verder gaat en nog meer arbitraire voordelen vindt die niets te maken hebben met persoonlijk talent. Ook het geboortejaar of de geboortemaand kunnen bijvoorbeeld bepalend zijn voor succes. Zo beschrijft hij hoe verreweg de meeste beroemde hockeyspelers in Canada en de Verenigde Staten geboren zijn in de maanden januari, februari en maart. Dit heeft niet te maken met het sterrenbeeld van deze sporters, maar met de datum waarop de selectie van kinderen in hockeyteams wordt afgebroken. Elk jaar worden bij het kinderhockey groepen samengesteld waarbij de afbreekdatum 1 januari is. Dit betekent dat de kinderen met een verjaardag vroeg in het jaar het grootst en het meest volwassen van de groep zullen zijn. Voor vier- of vijfjarige kinderen maakt dit een groot verschil, terwijl die verschillen later steeds kleiner worden. Het gevolg is dat in de selectie op jonge leeftijd de oudere kinderen een grotere kans zullen hebben om eruit te worden gepikt. Deze kinderen zullen dan ook eerder in hogere teams worden geplaatst, meer en beter worden gecoacht en meer worden aangemoedigd om een professionele hockeycarrière na te streven. Na vijftien jaar blijkt dit verschil alleen maar groter te zijn geworden. Het “cumulative advantage” wordt dit genoemd. Het verschil in leeftijd is verwaarloosbaar geworden, maar de hockeyspeler met het lichte voordeel op vijfjarige leeftijd is inmiddels véél beter geworden door alle aandacht en coaching. Vandaar al die steenbokken en watermannen in het tophockey. Een verjaardag in januari of februari is blijkbaar een concurrentievoordeel dat volledig buiten de hockeyspeler zelf ligt, maar een zeer belangrijke rol speelt.
Gladwell’s prettig geschreven boek staat vol van dergelijke opmerkelijke en interessante vondsten en inzichten van wetenschappers. Zo blijkt het geboortejaar 1953 precies goed te zijn om een software imperium à la Bill Gates op te zetten en blijken vrijwel alle succesvolle advocaten in New York min of meer dezelfde afkomst en familiegeschiedenis te hebben. Of blijkt dat, om werkelijk succesvol te zijn, het cruciaal is of iemand de mogelijkheid heeft gekregen om tenminste 10.000 uur te oefenen. Zelfs voor Mozart blijkt de “10.000 uur-regel” op te gaan: hij schreef zijn eerste, echt originele en volwassen opera pas op zijn 21e, toen hij inmiddels inderdaad de grens van 10.000 uur had gepasseerd.
Cultuur kan succes blokkeren
Hoewel “Uitblinkers” geen directe politieke boodschap bevat, hebben zijn conclusies wel degelijk politieke implicaties. Neem zijn ideeën over cultuur en succes. Hij legt uit hoe in culturen met veel respect voor autoriteit vliegmaatschappijen een hoger aantal ongelukken hebben. Doordat piloten en co-piloten niet durven in te gaan tegen de wensen van de gezagvoerder in het vliegtuig of de luchtverkeersleiding op de grond, hebben zich vliegrampen voorgedaan die anders voorkomen hadden kunnen worden. Eén vliegtuig stortte bijvoorbeeld neer doordat de Colombiaanse co-piloot geïntimideerd raakte door de botte manier van spreken van de New Yorkse luchtverkeersleiding op Kennedy Airport. In plaats van te gillen “Emergency, we are out of fuel”, mompelde hij dat hij dacht dat ze misschien wel te weinig benzine hadden. De New Yorkers vatten dit niet op als een noodsignaal en dit was de directe reden van de crash. Om deze zelfde reden besloot een Koreaanse vliegmaatschappij met een alarmerend aantal crashes al haar piloten niet alleen Engelse les te geven, maar hen ook te leren om zich uit te spreken. Oόk tegen hoger geplaatsten, iets dat in de Koreaanse cultuur niet bepaald gebruikelijk is. Het aantal ongelukken is hierdoor drastisch gedaald. Zonder dat Gladwell een bepaalde cultuur veroordeelt, laat hij zien dat een bepaalde culturele achtergrond soms succes kan blokkeren.
De meest algemene politieke boodschap ligt echter in zijn analyse van onze conceptualisering van succes zelf. Gladwell heeft zich geërgerd aan de manier waarop men zich in het bedrijfsleven op de borst klopte over de eigen prestaties. Die houding zag hij immers vaak genoeg tijdens zijn talloze lezingen voor bedrijven naar aanleiding van zijn eerste twee boeken. Gladwell hoopt met dit boek te bereiken dat we beter gaan begrijpen dat succes een groepsprestatie is en niet slechts een individuele prestatie. Over positieve discriminatie zegt hij in dit verband: “Je kan alleen bezwaar maken tegen positieve discriminatie als je gelooft in de mythe dat al het succes van mensen het resultaat is van hun eigen, individuele initiatief.” In die zin is positieve discriminatie “de manier van de maatschappij om meer mensen op kunstmatige wijze te voorzien van de voordelen die de geschiedenis en de cultuur aan sommige mensen hebben geboden.” Hij beschrijft een ideaalbeeld van een wereld waarin we “de gelukjes en arbitraire voordelen –de handige geboortedata en de gelukkige toevalligheden van de geschiedenis- die vandaag succes bepalen vervangen door een maatschappij die kansen biedt aan iedereen.” Dit maakt “Uitblinkers” tot een maatschappelijk relevant boek. Het lijkt erop dat, in de huidige tijd van economische crisis en hoop op een vernieuwend politiek bestel, Gladwell’s boek wederom precies op het juiste moment uitkomt.
Malcolm Gladwell – “Uitblinkers: het geheim van succes”
343 pagina’s, uitgeverij Contact
Abonneren op:
Posts (Atom)
